عصر آدینه

عصر آدینه

تحلیل فضاسازی شاعرانه در ایجاد مضامین مذهبی در شعر مهرداد اوستا (با تأکید بر فضاسازی تلمیحی مهدوی)

نویسنده
استادیار و عضو هیأت علمی گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان تهران، ایران
چکیده
هر شاعر یا نویسنده، با توجه به محیط اجتماعی‌اش، سروده‌ها یا مطالبی را می‌نویسد که ناشی از تأثیر جامعه و فضایی است که در آن پرورش می‌یابد. هدف اصلی این پژوهش آن است که فضاهای گوناگون موجود در اشعار مهرداد اوستا به‏ویژه فضاهای مذهبی و مهدوی را بررسی کند. این کار موجب می‌شود خوانندگان با نگرش شاعر به‌گونه‌ای ژرف‌تر آشنا گردند. برای دست‌یابی به این هدف، با بهره‌گیری از روش توصیف و تحلیل محتوا، اشعار اوستا مورد بررسی قرار گرفته است. مهرداد اوستا در دوران پر از خفقان و استبداد شاهنشاهی زیسته و دردها و رنج‌های همنوعان خود را به‌خوبی دیده است. این مسئله باعث شده اشعار او بازنمایِ جامعه باشد. او از فضاهایی مناسب بهره می‌برد تا مخاطبان به‌خوبی بتوانند فضای شعر او را درک نمایند. اوستا با هنرمندی خود، از ریتم و آهنگی شاد برای اشعار خود استفاده می‌کند تا شادبودن را به مخاطب القا کند؛ در مقابل، با بهره‌گیری از واژگان غمناک و حُزن‌انگیز، فضایی غمگین را به وجود می‌آورد؛ گاهی زبان را در انتقاد و اعتراض به کار می‌گیرد و با ضرب‌آهنگی حماسی و کوبنده، فضایی سیاسی و اعتراضی را در اشعارش به وجود می‌آورد که مخاطب با توالی و چینش واژگان مناسبی که از اشعارِ او مشاهده می‌کند، فضایی متفاوت را از سروده‌های اوستا درک خواهد کرد. وی هم‏چنین با تصاویر تلمیحی به کمک هم‌نشینی واژگان مذهبی و به‏ویژه فضاهایی در موضوع انتظار، نگاه فلسفی به موضوع انتظار و حضرت مهدی؟عج؟، فضای شاعرانه‏اش را به‌سوی مذهب سوق می‌دهد و به این ترتیب، تنوع در فضاسازی را در سروده‌های او می‌توان نمایان ساخت.
کلیدواژه‌ها

منابع

-                    اسپریگنز، توماس. (1370). فهم نظریه‌های سیاسی. (فرهنگ رجایی،مترجم). تهران: آگاه.
-                    امین‏پور، قیصر. (1389). گل‏ها همه آفتابگردانند. چاپ دوازدهم، تهران: مروارید.
-                    امین‏پور، قیصر. (1391). مجموعۀ کامل اشعار. چاپ نهم. تهران: مروارید.
-                    اوستا، مهرداد. (1369). امام حماسه‌ای دیگر. چاپ سوم، تهران: حوزۀ هنری.
-                    اوستا، مهرداد. (1370). راما. چاپ اول، تهران: رجاء.
-                    اوستا، مهرداد. (1375). حماسۀ آرش. تهران: حوزۀ هنری.
-                    اوستا، مهرداد. (1388). شراب خانگی ترس محتسب خورده. چاپ اول، تهران: مؤسسۀ انجمن قلم ایران.
-                    بارت، رولان. (1387). درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت‌ها. ترجمۀ محمد راغب، تهران: فرهنگ صبا.
-                    پورنامداریان، تقی (1380). در سایۀ آفتاب، چاپ اول. تهران: سخن.
-                    حشمتی، شهلا. (۱۳۹۶). بررسی مؤلفه‌های ادب پایداری در اشعار احمد دحبور و قیصر امین‌پور. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه محقق اردبیلی.
-                    داد، سیما. (1380). فرهنگ اصطلاحات ادبی. چاپ چهارم، تهران: مروارید.
-                    شفیعی کدکنی، محمدرضا (1383). صور خیال در شعر فارسی. چاپ سوم، تهران: آگاه.
-                    عمرانپور، محمدرضا. (1386). اهمیت عناصر و ویژگی‌های ساختاری واژه در گزینش واژگان شعر، گوهر گویا، دورۀ 1، شمارۀ 1.
-                    فتوحی، محمود. (1386). بلاغت تصویر، چاپ اول، تهران: سخن.
-                    کمالی‏نهاد، علی‏اکبر و همکاران. (1398). تأثیر لحن بر ساخت فضاهای شعری با مضمون انتظار (مطالعۀ موردی: طاهره صفارزاده). عصر آدینه. سال دوازدهم، شمارۀ سی‏ام.
-                    نوروزی، علی. (1389). بررسی بازنمایی مفهـوم دموکراسـی در رمـان فارسـی معاصـر در سال‌های 1340 تا 1357. تهران: دانشگاه پیام نور.

یاحقی، محمدجعفر. (1388). جویبار لحظه‌ها. چاپ یازدهم، تهران: جامی.