https://www.asreadineh.ir/ عصر آدینه fa daily 1 Tue, 23 Sep 2025 00:00:00 +0330 Tue, 23 Sep 2025 00:00:00 +0330 https://www.asreadineh.ir/article_246771.html کتاب‌آرایی از جمله هنرهایی بوده است که در قرون متمادی مورد توجه حاکمان بوده است و آنها در کارگاه‌های هنری خود کتاب‌های مهم و ارزشمند را مصور و استنساخ می‌کردند. از جمله این کتاب‌ها، آثاری از جمله، متون عرفانی، کتاب‌های علمی، کتاب‌های شاعران بزرگ و از جمله شاهنامه‌ها و فالنامه‌ها و دیگر مجموعه‌هایی است که در بعضی از موارد اختصاص به شخصیت قدیسان و پیشوایان دینی داشته است. در این مقاله تلاش شده است که به بررسی دو دسته از مهم‌ترین کتاب‌آرایی‌ها یعنی شاهنامه‌ها و فالنامه‌ها پرداخته شود و تصاویر این مجموعه‌ها مورد بررسی قرار گیرد و به این سوال پاسخ داده شود که چند تصویر از این مجموعه‌ها اختصاص به پیشوایان دین و از جمله امام مهدی(عج) دارد. گرایش شیعی در نزد حاکمان ایرانی خصوصاً در دوره‌هایی که حکومت شیعی بوده است موجب شده است که گرایش به تصویرسازی پیشوایان شیعی افزایش یابد. در کنار کتاب‌آرایی بر محوریت شاهنامه که نوعی همذات‌پنداری شاهان با شاهنامه فردوسی بوده است، گرایش و علایق شیعی ‌آنان موجب شده است که تصویر‌سازی پیشوایان دین هم در اولویت کار آنان در این کارگاه‌ها قرار گیرد. https://www.asreadineh.ir/article_239372.html در عصر حاکمیت رسانه‌های نوین و عرصه نبردهای شناختی، آموزه مهدویت ـ به مثابه یکی از ژرف‌ترین میراث‌های کلامی امامیه، که نماد عدالت جهانی و ایستادگی در برابر هژمونی سلطه‌جویان است ـ به کانون تقابل راهبردی غرب تبدیل شده است. این پژوهش، با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، به کاوشی عمیق در استراتژی‌های رسانه‌ای غرب در جنگ شناختی علیه مهدویت می‌پردازد و راهکارهای مقاومتی کارآمد را پیشنهاد می‌دهد. روش‌شناسی تحقیق بر پایه تحلیل محتوای متون اسلامی، بررسی پیشینه پژوهشی و واکاوی دقیق راهبردهای رسانه‌ای بنا نهاده شده است. یافته‌ها آشکار می‌سازد که غرب، با بهره‌گیری از ابزارهایی همچون شبکه‌های اجتماعی، آثار سینمایی و تحلیل‌های ساختگی، به مهندسی نظام‌مند ادراک عمومی مسلمانان می‌پردازد تا باور مهدویت را از جایگاه تمدن‌آفرین و الهام‌بخش به تصویری اساطیری، خیالی و تهدیدزا تنزل دهد. در برابر این یورش، راهکارهای پیشنهادی شامل تقویت پایه‌های اعتقادی از رهگذر آموزش‌های ریشه‌دار در منابع معتبر، ارتقای سواد رسانه‌ای برای تشخیص تحریفات، بنیان‌گذاری رسانه‌های مستقل اسلامی، گسترش پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در قلمروهای کلامی و رسانه‌ای، و تدوین سازوکارهای دفاعی شناختی است. این مطالعه، با پرکردن خلأ پژوهشی در پیوند جنگ شناختی و مهدویت، چارچوبی عملی و نوآورانه برای سیاست‌گذاری فرهنگی ارائه می‌نماید. https://www.asreadineh.ir/article_246772.html هر شاعر یا نویسنده، با توجه به محیط اجتماعی‌اش، سروده‌ها یا مطالبی را می‌نویسد که ناشی از تأثیر جامعه و فضایی است که در آن پرورش می‌یابد. هدف اصلی این پژوهش آن است که فضاهای گوناگون موجود در اشعار مهرداد اوستا به‏ویژه فضاهای مذهبی و مهدوی را بررسی کند. این کار موجب می‌شود خوانندگان با نگرش شاعر به‌گونه‌ای ژرف‌تر آشنا گردند. برای دست‌یابی به این هدف، با بهره‌گیری از روش توصیف و تحلیل محتوا، اشعار اوستا مورد بررسی قرار گرفته است. مهرداد اوستا در دوران پر از خفقان و استبداد شاهنشاهی زیسته و دردها و رنج‌های همنوعان خود را به‌خوبی دیده است. این مسئله باعث شده اشعار او بازنمایِ جامعه باشد. او از فضاهایی مناسب بهره می‌برد تا مخاطبان به‌خوبی بتوانند فضای شعر او را درک نمایند. اوستا با هنرمندی خود، از ریتم و آهنگی شاد برای اشعار خود استفاده می‌کند تا شادبودن را به مخاطب القا کند؛ در مقابل، با بهره‌گیری از واژگان غمناک و حُزن‌انگیز، فضایی غمگین را به وجود می‌آورد؛ گاهی زبان را در انتقاد و اعتراض به کار می‌گیرد و با ضرب‌آهنگی حماسی و کوبنده، فضایی سیاسی و اعتراضی را در اشعارش به وجود می‌آورد که مخاطب با توالی و چینش واژگان مناسبی که از اشعارِ او مشاهده می‌کند، فضایی متفاوت را از سروده‌های اوستا درک خواهد کرد. وی هم‏چنین با تصاویر تلمیحی به کمک هم‌نشینی واژگان مذهبی و به‏ویژه فضاهایی در موضوع انتظار، نگاه فلسفی به موضوع انتظار و حضرت مهدی؟عج؟، فضای شاعرانه‏اش را به‌سوی مذهب سوق می‌دهد و به این ترتیب، تنوع در فضاسازی را در سروده‌های او می‌توان نمایان ساخت. https://www.asreadineh.ir/article_246773.html مهدویت به‌مثابه یکی از بنیادی‌ترین آموزه‌های کلامی و فرهنگی شیعه، در طول تاریخ نقش مهمی در شکل‌دهی به هویت جمعی و پایداری اجتماعی ایفا کرده است. این باورداشت کارکردی فراتر از یک باور فردی داشته و به‌مثابه سازوکاری اجتماعی _ تمدنی عمل می‌کند. مناسک مهدوی هم‌چون دعای ندبه، زیارت آل‌یاسین، آئین‌های نیمه‌شعبان و مجالس دعا و انتظار و یادکرد مستمر امام‌ عصر؟عج؟ نه‌تنها صورت‌هایی عبادی، بلکه نشانه‌هایی اجتماعی _ فرهنگی‌اند که حامل رمزگان امید، انتظار، انسجام و مقاومت هستند. این نشانه‌ها به‌واسطه‌ی کارکردهای معنابخش خود در طول تاریخ به تاب‌آوری جوامع شیعی در برابر بحران‌ها، فشارها و تهدیدها یاری رسانده‌اند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روی‌کرد نشانه‌شناسی، و با بهره‌گیری از نظریه‌های جامعه‌شناسی دین و مفهوم تاب‌آوری اجتماعی، به تحلیل مناسک مهدوی پرداخته و آن‌ها را در پرتو آیات قرآن کریم، روایات و ادعیه معتبر شیعی بررسی می‌کند. سپس به تحلیل دلالت‌های نمادین مناسک مهدوی و نقش آن‌ها در بازتولید امید، انسجام اجتماعی و مقاومت فرهنگی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این مناسک از طریق رمزگان آئینی و متون مقدس، به تثبیت هویت جمعی، بازتولید آینده‌گرایی و ایجاد پیوندهای معنوی میان فرد و جامعه کمک کرده و ظرفیت ویژه‌ای در افزایش تاب‌آوری شیعیان در طول تاریخ داشته است. https://www.asreadineh.ir/article_246775.html این پژوهش به بررسی تطبیقی و تحلیلی روابط عمیق میان آموزه‌های مهدویت در اندیشه اسلامی _به ویژه شیعی _ و قصه‌های‌ ماورائی سوره کهف (اصحاب کهف، موسی؟ع؟، خضر ؟ع؟و ذوالقرنین) پرداخته، با روش توصیفی _ تحلیلی و با اتکاء به منابع تفسیری، روایی و کلامی، استدلال می‌کند که سوره کهف نه تنها حاوی پیش‌نمایش‌ها والگوهایی نمادین برای عصر غیبت و ظهور است، بلکه ساختار و مضامین آن، چهارچوبی قرآنی برای درک مفاهیم کلیدی مهدویت فراهم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مفاهیمی همچون «غیبت» طولانی، «انتظار فعال» و حفظ ایمان در دوران فتنه‌ها، «هدایت ویژه الهی» در دوران غیبت، مبارزه با طاغوت و استکبار وظهور نجات‌بخش به شکلی رمزآلود و الگوساز در این سوره تبیین شده‌اند. نتیجه این‌که سوره کهف به مثابه یک «پارادایم قرآنی» عمل کرده و با ارائه روایت‌های هم‌ریخت با دوران غیبت و ظهور، هم تبیین‌گر آموزه‌های مهدوی است و هم منبعی برای استخراج معیارهای رفتاری جامعه منتظر و تبیین فلسفه تاریخی انتظار فرج محسوب می‌شود. این قرائت، غنای معنایی سوره کهف را آشکار کرده و ابعاد جدیدی از پیوند ناگسستنی قرآن و عترت در اندیشه اسلامی را نمایان می‌سازد. https://www.asreadineh.ir/article_246776.html پژوهش حاضر با رویکرد مقایسه انتقادی _ تطبیقی به تبیین نسبت میان الهیات امیدِ یورگن مولتمان و « فرجام‌شناسی انتظار» در الهیات شیعی می‌پردازد. مسئله اصلی، سنجش خاستگاه امید، فاعلیت تاریخی، و جهتِ حرکت ایمان در دو منظومه فکری است. روش تحقیق، تحلیل مفهومی _ متنی و مقایسه نظام‌مند منابع دستِ‌اول آثار مولتمان[1] با متون قرآنی، اعتقادی و رواییِ امامیه درباره مهدویت و انتظارِ فعال است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در الهیات مولتمان، امید نیرویی تاریخی و انسانی است که ایمان را از سکون فردی رها کرده و به کنش اجتماعی و عدالت‌طلبی پیوند می‌زند. خدا در این دیدگاه در رنج تاریخ حاضر است، اما تحقق ملکوت به مشارکت فعال انسان در ساخت آینده واگذار می‌شود. در مقابل، فرجام‌شناسی انتظار در الهیات شیعی بر خدامحوری، وحی‌باوری و یقین به وعده الهی استوار است؛ انتظاری که نه حالت انفعالی بلکه فعالیتی آگاهانه و الهام‌یافته از ایمان به سنت‌های خداوند به‌شمار می‌رود. بر این اساس، در حالی که مولتمان امید را از پایین به بالا و از انسان به‌سوی خدا تفسیر می‌کند، فرجام‌شناسی انتظار در الهیات شیعی مسیر را از بالا به پایین و از وعده الهی به سوی تحقق در تاریخ ترسیم می‌نماید. نتیجه نهایی آن است که انتظار شیعی، با تکیه بر خدامحوری و وحی‌باوری، جامع‌تر و ژرف‌تر از الهیات امید مولتمان است و می‌تواند به‌مثابه «الهیات امید الهی» در برابر «الهیات امید انسانی» بازشناخته شود. نوآوری مقاله، عبور از تطبیقِ هم‌گرایانه به سنجشِ مبناییِ تفاوت‌های معرفت‌شناختی، انسان‌شناختی و غایت‌شناختیِ دو دستگاه فکری و صورت‌بندی دو الگوی متمایز از «امید دینی» است. نتیجه آن‌که هرچند هر دو افق، امید را به کنش پیوند می‌زنند؛ اما منشأ، فاعل و مسیر تحقق نجات در آن‌ها متفاوت است.[1] . Theology of Hope, The Crucified God, The Coming of God, Ethics of Hope.