عصر آدینه

عصر آدینه

تحلیل تطبیقی مؤلفه های معنایی واژه «تَرقُّب» در قرآن کریم و پیوند آن با مفهوم انتظار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم قم،قم، ایران.
2 دانش پژوه سطح چهار حوزه علمیه قم، قم، ایران.
چکیده
معناشناسی نوین مسیرهای روشمندی را برای تبیین جزیی‌ترین ظرائف و دقایق نهفته در آیات و روایات که پیش تر مورد غفلت بوده در دسترس اندیشمندان قرار داده است. این پژوهش باروش توصیفی و تحلیلی به بررسی مقایسه‌ای واژگان مرتبط با مفهوم«تَرقُّب» در قرآن کریم پرداخته است که با تکیه بر اندیشه انتظار به استنباط مؤلفه‌های معنایی این واژگان توجه نموده است و این روش در فهم دقیق‌تر ظرافت‌های معنایی واژگان، نقش مؤثری خواهد داشت. این تحلیل کمک می‌کند تا جانشین‌های مناسب«تَرقُّب» در متون قرآنی شناسایی شوند و بدین ترتیب، درک بهتری از معانی آیات قرآن فراهم آید. براین پایه واژگان دارای اشتراک با مفهوم انتظار مورد کنکاش معنایی قرار گرفته و با محوریت واژگانی همچون: «انتظار»، «تَربُّص»، «تَرَصُّدَ»، و«صَبر» مورد ارزیابی و تحلیل مقایسه‌ای قرار گرفته‌اند. داده‌های پژوهش حاکی از آن است که «تَرقُّب» در وصف امام عصر؟عج؟ نشان از حوادث آغازین نهضت ایشان دارد که حضرت انتظار وقایع عظیم را می‌کشند و بر تحولاتی که بناست رخ بدهند نگران اند و امّا در وصف منتظران، انتظار به مثابه امری عظیم که همراه با هوشیاری و خردمندی است نه برای حوائج جزیی، دلالت دارد.
کلیدواژه‌ها

قران کریم
-                 ابن بابویه، محمدبن على‏(۱۳۹۵ق).‌ « کمال الدین و تمام النعمه»،‌ چاپ دوم، تهران: اسلامیه.
-                 ابن درید، محمدبن حسن(1411ق). «جمهره اللغه». محقق: رمزی بعلبکی. بیروت: دارالعلم للملایین.
-                 ابن سیده، على بن اسماعیل‏(۱۴۲۱ق). « المحکم و المحیط الأعظم‏»، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه.
-                 ابن فارس، احمدبن‏(۱۴۰۴ق). «معجم مقاییس اللغه»، چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
-                 ابن منظور، محمدبن مکرم‏(۱۴۱۴ق). «لسان العرب»، چاپ سوم، بیروت: دارصادر.
-                 ابن‏عاشور، محمدطاهر(۱۴۲۰ق). « تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور»، بیروت‏: مؤسسه التاریخ العربی‏.
-                 ابن‏ملقن،عمر بن على‏(۱۴۰۸ق). « تفسیر غریب القرآن»، چاپ اول، بیروت: عالم الکتاب.
-                 ازهرى،محمد بن احمد (۱۴۲۱ق). « تهذیب اللغه »، چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏.
-                 آلوسى، محمود بن عبدالله‏ (۱۴۱۵ق). « روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی‏»، چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون‏.
-                 بیضاوى، عبدالله بن عمر (۱۴۱۸ق). « أنوار التنزیل و أسرار التأویل( تفسیر البیضاوى)»، چاپ اول، ‌بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-                 پالمر، فرانک(1346 ). «نگاهی تازه به معنی شناسی»؛ مترجم، کوروش صفوی، تهران: نشر مرکز.
-                 جوهرى، اسماعیل بن حماد(۱۳۷۶ق). « الصحاح: تاج اللغه و صحاح العربیه »، بیروت: دارالعلم للملایین.
-                 خازن، على بن محمد(۱۴۱۵ق).‌ « تفسیر الخازن المسمى لباب التأویل فی معانی التنزیل‏»، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون.
-                 خزرجى، احمدبن عبدالصمد(۱۴۲۹ق). « تفسیر الخزرجى المسمى نفس الصباح فى غریب القرآن و ناسخه و منسوخه‏». چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون.
-                 درویش، محى‏الدین‏(۱۴۱۵ق). « اعراب القرآن الکریم و بیانه‏»، حمص‏: الارشاد.
-                 راغب اصفهانى، حسین بن محمد(۱۴۱۲ق)، «مفردات ألفاظ القرآن‏»، چاپ اول، بیروت: دارالقلم.
-                 زمخشری، محمودبن عمر(بی تا). «اساس البلاغه»، تحقیق: عبدالرحیم محمود، بی‌جا: بی‌نا.
-                 زمخشرى، محمودبن عمر(۱۴۰۷ق). « الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل‏»، بیروت‏: دارالکتاب العربی‏.
-                 سجستانی، ابوبکر(1416ق). «غریب القرآن»، تحقیق: محمد ادیب، چاپ اول، قاهره: دارقتیبه.
-                 سیدکریمى حسینى، عباس‏(۱۳۸۲). «تفسیر علیین»، چاپ اول، قم: اسوه.
-                 صاحب،اسماعیل بن عباد (۱۴۱۴ق). « المحیط فى اللغه »، چاپ اول، بیروت: عالم الکتب.
-                 صفوی، کوروش(‌‌۱۳۹۷). «درآمدی بر معناشناسی»، چاپ ششم، تهران: سوره‌ی مهر.
-                 طباطبایى، محمدحسین‏(۱۳۹۰ق). «المیزان فی تفسیر القرآن‏»، چاپ دوم، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات‏.
-                 طبرسى، فضل بن حسن‏(۱۳۷۲). «مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏»، چاپ سوم، تهران‏: ناصر خسرو.
-                 طبرى، محمدبن جریر(۱۴۱۲ق).‌ «جامع البیان فى تفسیر القرآن( تفسیر الطبرى)»، چاپ اول، بیروت: دارالمعرفه.
-                 طریحی، فخرالدین(1406ق). «مجمع البحرین»، تحقیق محمد کاظم طریحی، چاپ دوم بیروت، دارالاضواء.
-                 طنطاوى، محمد سید(۱۹۹۷م).‌ « التفسیر الوسیط للقرآن الکریم‏»، چاپ اول، قاهره‏: نهضه مصر.
-                 طوسى، محمدبن الحسن‏(۱۴۱۱ق).‌ « الغیبه( للطوسی) / کتاب الغیبه للحجه»، چاپ اول، قم: دارالمعارف الإسلامیه.
-                 فراء، یحیی بن زیاد(۱۹۸۰م). «معانی القرآن»، چاپ اول، قاهره: الهیئة المصریة العامه للکتاب.
-                 فراهیدى، خلیل بن احمد(۱۴۰۹ق). «کتاب العین»، چاپ اول، ‌قم: نشر هجرت.   
-                 فیروزآبادى، محمدبن یعقوب‏ (۱۴۱۵ق). «القاموس المحیط»،‌ چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه.
-                 فیض کاشانى، محمدبن شاه مرتضى‏ (۱۴۱۵ق).‌ «تفسیر الصافی»، چاپ دوم، تهران: مکتبة الصدر.
-                 فیومى، احمدبن محمد(۱۴۱۴ق). «المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى»، چاپ اول،‌ قم: موسسه دارالهجره.
-                 قرشی، علی‌اکبر(۱۳۷۱). «قاموس قرآن»، چاپ اول، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-                 مصطفوى، حسن(1374). «التحقیق فى کلمات القرآن»، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-                 مطرّزی، ابوالفتح ناصر بن عبدالسید(بی تا). «المغرب فى ترتیب المعرّب»، بیروت: دارالکتب العربیه.
-                 مکارم شیرازى، ناصر(۱۳۷۱). «تفسیر نمونه»، چاپ دهم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.